SES EĞİTİMİ VE ŞAN DERSİ
Batı Müziği (bire-bir) özel ders (haftada 1 veya 2 gün birer saat)
Dersimizin Amacı
Temel müzik bilgileriyle birlikte,insanda sesin oluşumunu sağlayan sistemlerde öğretilerek,bilinçli bir ses gelişimi ve kullanımı ile öğrencinin doğru şarkı söylemesini sağlamaktır.
Dersimizin İşlenişi Hakkında Detaylı Bilgi
Ses eğitimi her türlü şarkıyı güzel ve etkili söyleyebilmek için gerekli olan davranışları öğrenciye kazandırmayı amaçlar.Öncelikle öğrencinin iç ve dış yumuşaması için gerekli olan çalışmalar yapılır.Öğrenciye konuşma sesi ve diksiyonunu akıcı,anlaşılır gürlükte ve etkili kullanması öğretilir.Ses çıkarırken ve şarkı söylerken doğru duruş (postür) pozisyonu alması sağlanır.Fonetiği yani okuduğu şarkının dilini düzgün kullanması için çalışmalar yapılır.Sesin türleri hakkında tanıtıcı bilgiler verilir.Sesi olumsuz etkileyen faktörler hakkında eğitici ve öğretici bilgiler verilir.Solunum egzersizleri ve diyafram nefesi kullanım tekniği hakkında uygulamalı çalışmalar yapılır.Öğrencinin sesini rezonans boşluklarına iyi yayarak kullanması için gerekli egzersizler ve insanda sesin çıkması için gerekli olan üç sistemin doğru şekilde kullanılması için teorik ve uygulamalı dersimizin içerisinde yeralmaktadır.Tüm müzik türleri birbirinden farklı müziksel özelliklere ve üslûba sahiptir.Dolayısıyla şarkı söylemek için öncelikle öğrencinin söylediği şarkının türü ve dönemi hakkında bilgi sahibi olması gerekir.Söylenecek eserlerin türleri rock, blues, jazz,latin, opera,arya gibi birbirinden farklı yapıda olduğundan dolayısıyla yorum da farklı olacaktır.Öğrencilere eserin üslûbunu ve karakteristiğini iyi yansıtmaları, özelliklede şarkının türünü iyi özümseyerek ve gerekli nüanslarıda katarak sözlerin anlamını doğru ve etkili bir şekilde sunmaları öğretilir.
ŞAN DERSİNİN İÇERİĞİ ve ÖĞRENCİYE FAYDALARI
1) ÖĞRENCİNİN OKTAV GENİŞLİĞİNİN SAPTANMASI
Yeni şarkı söylemeye başlayan bir öğrenci öncelikle şarkıya hangi sesten başlayacağını yani hangi notadan veya karar sesinden söyleyeceğini bilmemektedir ve bu gayette doğaldır.Çünkü şarkı söylemek için öncelikle kişinin sesindeki tiz(ince) ve pes(kalın) oktavlardaki sınırını iyi bilmesi gerekmektedir.Bir eseri enstrumanla seslendirmek ve şarkı söylemek kesinlikle iyi bir konsantre ve dikkat gerektirir.Şarkı söylerken kişi tamamen kendini şarkının içinde bulmalı ve şarkıyı hissedip yaşamalıdır.Seslendirdiği şarkının tiz bölgesinin hangi sesinde zorlanacağı ve sesinin nerelerde zarar görüp çatlayabileceğini iyi bilmeli,pes yani en düşük kalın seslerde şarkı içerisinde o sesi veya notaları yakalayıp yakalayamayacağını iyi hesaplamalıdır.En önemliside; tiz veya pes bölgede basacağı notanın veya sesin üzerinde doğru bişekilde nüans ve yorum yapıp yapamayacağını iyi bilmesi gerekmektedir. Bunun için dersimizde piyano eşliğinde (bay) bas,bariton,tenor (bayan) alto,mezosoprano ve soprano olup olmadıklarına bakılmaktadır.Öğrencinin ses tınısı,tonu ve oktavı baz alınmak suretiyle bu kriterlerden hangisine daha yakınsa çalışmalar bu yönde yapılır.Fakat öğrencinin sesinin zorlanmaması için ilk birkaç dersteki ses açma ve egzersiz çalışmalarında,orta ses yani (bay) bariton (bayan) ise mezosoprano olarak kabul edilir ve çalıştırılır. Zamanla derslerde öğrencinin hançeresi gelişecek ve ses karakteri oturacaktır.Şan dersimizde öğrencinin ince ve kalın seslerde maksimum hakimiyet sağlaması amaçlanır.Daha önce hiç şarkı söylememiş ve müzik kulağı olmayan bir öğrencinin sesleri kulağa yanlış geliyorsa buna müzik dilinde: detone (sesin altında), sürtone ise (sesin üstünde) kalıyor demektir.Kulak duyumu zayıf olan öğrencinin öncelikle kulak dolgunluğunun geliştirilmesi gereklidir.Piyanodan majör,minör,melodik ve armonik dizi çalışmaları şarkı içerisinde yapılır.Piyano üzerindeki tek seslerden başlayarak,aynı anda beş ve altı ses duyumuna kadar çıkacak çalışmalar yapılacaktır.Öğrencinin her sesi doğru duyup notasını tam basana kadar bir veya iki ders çalışmalar bu şekilde devam edecektir.Özellikle öğrencilerimizde, piyanodaki sesi duyup o sesi dışarıya notasıyla verememe sıkıntısı mevcuttur. Birde müzik kulağı zayıf olan ve sesleri tam algılayamadığından veremeyen öğrenci vardır.Bu ayrımı yapmak öğretmen için çok önem taşımaktadır. Çalışmalarımızdaki amaç piyano baz alınarak,öğrenciye öncelikle müzik kulağının gelişmesinde yardımcı olmaktır.Müzik kulağının gelişmesi ve kulak dolgunluğu için öğrencinin sevdiği ve söylemek istediği müzik tarzındaki sanatçıların şarkılarını dinlemeside gerekir.Örnekleri dinledikçe kendinin yorumcu kişiliğide gelişecek bir başkasının yaptığı onun için bir ayna olacak ve daha iyiyi sunmak içinde öğrenciye bir ilham sağlayacaktır.Kulağı gelişmeye başlayan bir öğrencinin yapacağı nüans ve yorumuda artacaktır.Bunun için piyanodan faydalanarak diyatonik ve kromatik dizilerle çalışmalar yapılmaktadır. Öğrencinin sesleri daha iyi tanıması ve doğru notaları basması için bu diziler bir kaç kere tekrar edilir.Melodik,armonik,doğal- inici çıkıcı majör ve minör gam çalışmalarıda dersimizde öğrenciye verilmektedir.Tampere sistemdeki tam ve yarım sesler öğrenciye piyanodan uygulanarak anlatılır.
Diyatonik dizi
Seslerin birbiri ardına ve tonalite kurallarına göre dizilmesine denir.(do notasından bir üst oktavına yani sekizlisine kadar olan çalışma)
Kromatik dizi
Bir dizi sadece yarım perdelerden kurulursa kromatik dizi adını alır.Yarım ses ve aralıklarla yapılan çalışma.
2) BATI MÜZİĞİ (TAMPERE) SİSTEM HAKKINDA BİLGİ
Ders yeni başlayan öğrencime batı müziği ses sistemi hakkında geniş ve açıklayıcı bilgiler veriyorum.Öğrencim müzik terimlerinide öğrendiğinde,şarkı içerisinde yaptığı bir yorumun veya gırtlak hareketinin müzik dilinde ne anlama geldiğini bilerek yapacaktır.Bunların içinde,nüans işaretleri,hareket belirten terimler,durma işaretleri,tonalite ve müzik terimleri yer almaktadır.
3) SES AÇMA VE EGZERSİZ ÇALIŞMALARI
Bunun için gerekli olan ses açma teknik ve egzersizleri özenle her öğrencinin ses yapısına,seviyesine ve yeteneğine uygun biçimde kullanılır.
4) OKTAV ARALIĞININ GENİŞLEMESİ İÇİN EGZERSİZLER
Normal bir kişinin en az bir buçuk oktav ses genişliği vardır.İki buçuk ile üç oktav arasında olan bir genişlik şan ve vokal için yeterli bir derecedir.Fakat ses çalıştırmaya bağlı olarak gelişebilen,kişinin istediği kriterlerde şekle sokacağı bir yapıya sahiptir. Dersin amaçlarından bazıları; öğrencinin ses genişliğinin hem ince, hemde kalın seslerde artmasını sağlamak. öğrencinin doğru ve temiz sesler kullanıp yorumundaki sertliği gidermek ve yumuşak geçişler kullanmasına yardımcı olmak. Enstruman çalıyorsa kendi kendine eşlik edebilmesini kolaylaştırmak.
5) ÖĞRENCİYE DİYAFRAM NEFESİ TEKNİĞİNİN ÖĞRETİMİ
Doğru diyafram tekniğiyle sesi akciğerlere değilde diyafram kasına alma çalışma ve egzersizleri yapılmaktadır.Doğru şarkı söyleyebilmek için diyafram nefesi kullanımı şarttır.Öğrencilerimize eser içerisinde prozodi yanlışlığı yapmamaları için gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Diyafram eğitimi öğrenci için çok gereklidir.Öğrenciye diyafram nefesi sayesinde kısa ve kesik sürelerde değil, daha uzun, düzenli ve kontrollü nefes alıp vermesi sağlanmakatadır.
6) EZGİ DAĞARCIĞININ GELİŞTİRİLMESİ
Öğrenciye piyanodan ve çeşitli müfredattan seveceği ve kolaydan başlayarak zor nota kalıplarını içeren bir çalışma planı uygulanmaktadır.Ezgi kalıpları öğretilirken öğrencinin şarkı tarzına uygun etüdler seçilir.Yaşı küçük öğrenciler için kulağa yabancı olmayan ezgiler seçilir.İleri yaştaki öğrencilere ise daha akademik bir ezgi çalışması uygulanmaktadır.
7) NOTA KALIPLARI VE MÜZİK TERİMLERİNİN ÖĞRETİMİ
Öğrenci müzikle amatörde ilgilense nota bilmesi kendisine büyük artı sağlayacaktır..Bilmediğimiz bir şarkının notasına bakarak deşifre etme yöntemiyle okuma seviyesine gelmemiz gerekir.Nota kalıplarını ve tüm müzik terimlerini yalın ve kolay bir anlatımla öğrencilerime öğretiyorum.
8) MELODİ VE RİTİMSEL ÇALIŞMALAR
Piyano üzerinde öğrencinin şarkı okuma tarzına ve üslûbuna uygun melodi çalışmaları yapılır.Bu çalışmalarda öğrencinin piyanodan verilen melodiyi ilk önce (na) hecesiyle daha sonrada notasının ismiyle vermesi istenecektir. Melodilerde kolaydan zora doğru ve genelde atlamalı sesler üzerinde çalışma yapılmaktadır.Öğrencinin kulağının gelişmesine en çok bu aralıklı seslerden oluşan egzersizlerin fayda sağladığı görülecektir.Daha kısa melodilerden daha uzun melodilere doğru seviye seviye arttırarak öğrencinin melodi dağarcığının gelişmesi sağlanacaktır.Majör ve minör kalıplardan oluşan melodiler ritimle beraber öğrenciye verilir.Buradaki amaç; öğrencinin şan dersi alırken usûl kalıplarına bağlı kalmak suretiyle,belirli bir metronom içinde söylemesini sağlamaktır.Melodi seslendirilirken bir hızlanıp bir yavaşlama olmamalıdır.Tüm şarkı formundaki eserlerde bir usûl kavramı vardır.Müzik eseri veya yapıtının en önemli ana kuralı usûlünün dışına çıkılmadan seslendirilecek ve icra edilecek yada (enstrumanlarla çalınacak) olmasıdır.Öğrenciye kendisinin de sevdiği ve okumaktan zevk aldığı şarkı repertuarı çıkarılır.Repertuar hazırlandıktan sonra her ders 1 şarkının nüans ve gırtlak çalışmaları yapılacaktır.Şarkı içerisinde şarkının tekdüze olmasını ve sıkıcı olmasını engellemek için triller (nota değeri içinde gerçekleştirilen gırtlak çarpmaları) kullanılır.Bunun için öğrencinin müzik türüne uyacak derecede nüans ve triller kullanmasına özen gösterilmektedir.
Dersler bire-bir (özel) yapılmaktadır